Program konferencji

Zakład Literatury i Kultury II Połowy XIX Wieku
wraz z Kołem Naukowym Literatury Kobiet UW
zapraszają na konferencję

Przygoda w nieznanym kraju.
Rozczytywanie niekanonicznych pisarek XIX wieku
Część pierwsza: powieściopisarki

która odbędzie się w dniach 7-8.02.2019
na Uniwersytecie Warszawskim
(kampus centralny, Stary BUW, sala nr 308)

Program konferencji

7 lutego, czwartek 

 

Otwarcie konferencji: 9:00-09:10

Keynote : 9:10-10:10
prof. dr hab. Tomasz Sobieraj (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza)
O polskiej powieści (prozie) kobiecej drugiej połowy XIX i początku XX wieku. Rozpoznania wstępne

Dyskusja 10:10-10:30

Przerwa kawowa: 10:30-10:50

Pierwszy panel: 11:00-12:20

dr Karol Samsel (Uniwersytet Warszawski)
Komizm Zbigniewa. Filozoficzne tło Pism Zbigniewa Marii Sadowskiej

dr Damian Makuch (Uniwersytet Warszawski)
Eleonora Ziemięcka jako tłumaczka (Kavanagh, Newman, Wiseman)

dr Katarzyna Westermark (Uniwersytet Warszawski)
Twórczość literacka Wandy Maleckiej

mgr Elżbieta Koziołkiewicz (Uniwersytet Jagielloński)
Historia prywatna i narodowa w Anieli, czyli ślubnej obrączce (1831) Anny Nakwaskiej  

Dyskusja 12:20-12:40

Przerwa kawowa: 12:40-13:00

Drugi panel: 13:00-14:20

dr hab. Maria Berkan-Jabłońska, prof. UŁ (Uniwersytet Łódzki)
Wspomnienia wygnanki Pauliny Krakowowej, czyli pierwsza polska i kobieca Robinsonada

mgr Mirella Kryś (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza)
„Do młodych dziewcząt!” – szkic o Zofii Węgierskiej

mgr Ewa Wojciechowska (Uniwersytet Jagielloński)
Z Kudowy Julii Woykowskiej: powtórne zaczarowanie świata

dr hab. Renata Stachura-Lupa, prof. UP (Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie)
„Dziecko nieszczęścia” – o życiu i pisarstwie Ludwiki Leśniowskiej [referat odwołany]

Dyskusja 14:20-14:40

Przerwa obiadowa: 14:40-16:00

Trzeci panel: 16:00-17:20

dr hab. Iwona Węgrzyn (Uniwersytet Jagielloński)
Mniej ważne papiery Marii z Trębickich Felicjanowej Faleńskiej

dr Katarzyna Nadana-Sokołowska (Instytut Badań Literackich PAN)
Waleria Marrené-Morzkowska: w kręgu oddziaływania twórczości George Sand?

mgr Iwona Przybysz (Uniwersytet Warszawski)
Między redakcją, haremem a domowym ogniskiem. Przypadek Eugenii Żmijewskiej

mgr Barbara Wąsik (Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie)
O zjawisku selekcji i hierarchizowania przez znawców dziewiętnastowiecznych autorek literatury kobiecej

Dyskusja 17:20-18:00

18.00 Zamknięcie pierwszego dnia konferencji


8 lutego, piątek

 

Pierwszy panel: 9:00-10:20

dr Eliza Kącka (Uniwersytet Warszawski)
Generałowa w szponach miasta (Łucja z Giedroyciów Rautenstrauchowa i szok kulturowy)

mgr Ida Jahnke (Uniwersytet Warszawski)
„Niewieścia rączka z piórem” czy „pisarka natchnięta męską siłą i jędrnością”? O powieściach afrykańskich Hajoty

mgr Marta Taperek (Instytut Badań Literackich PAN)
Za polskość Śląska i Łużyc. Wątki narodowe i nacjonalistyczne w prozie Melanii Parczewskiej 

dr hab. Magdalena Wasilewska-Chmura (Uniwersytet Jagielloński)
Szwedzkich matek powieści przygoda w nieznanym kraju

Dyskusja 10:20-10:40

Przerwa kawowa: 10:40-11:00

Drugi panel: 11:00-12:20

dr hab. Aleksandra E. Banot (Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku Białej)
Nowoczesne nauczycielki Zofii Niedźwiedzkiej

mgr Klaudia Mucha (Uniwersytet Jagielloński)
Wpływ budowania relacji z najbliższym otoczeniem na motywacje działań dziewiętnastowiecznej guwernantki. Biograficzna powieść Marta Korwin Marii Moszyńskiej

dr Justyna Górny (Uniwersytet Warszawski)
Postać studentki w powieściach Marii Szeligi

lic. Sylwia Aleksandra Grusza (Uniwersytet Warszawski)
Maria Rodziewiczówna wobec edukacji kobiet na uniwersytetach. O postawie Leonii w zapomnianej powieści pt. Kwiat lotosu

Dyskusja 12:20-12:40

Przerwa kawowa: 12:40-13:00

Trzeci panel: 13:00-14:20

lic. Sara Kusz (Uniwersytet Jagielloński), Co skrywa Karolina Klementyny z Tańskich Hoffmanowej? Próba „odkurzenia” powieści

lic. Karolina Chyła (Uniwersytet Wrocławski)
Jadwiga znaczy walka, czyli poleski (nie)romans Emmy Dmochowskiej

mgr Katarzyna Jesiotr (Uniwersytet Warszawski)
Mistyka, erotyzm i prowokacja. O transgresyjnej twórczości Marii Krzymuskiej-Iwanowskiej

mgr Dominika Olga Stankiewicz (Uniwersytet w Białymstoku)
„Skończyło się jedno moje wcielenie, drugie jeszcze niezupełne…” – o życiu i twórczości Nadziei O’Brien de Lacy z Druckich    

Dyskusja 14:20-14:40

Przerwa obiadowa: 14:40-16:00

Czwarty panel: 16:00-17:20

mgr Marzena Boniecka
Przygoda zdarzyła się wcześniej? Aniela Gruszecka – od powieści do pisarki

mgr Weronika Szulik (Uniwersytet Warszawski)
Zofii Dromlewiczowej powieść filmowa

dr Anna Wotlińska (Uniwersytet Warszawski)
Proste historie ze „Świata kobiecego” Marii Grossek-Koryckiej

mgr Anna Dżabagina (Uniwersytet Warszawski)
Literatura, która nie istnieje? (Nie)widzialność kobiet w „kanonie” literatury queer

Dyskusja 17:20-17:50

17:50 Zamknięcie konferencji

Komitet organizacyjny
dr hab. Lena Magnone
mgr Anna Dżabagina

 

Przygoda_Plakat

Zaproszenie na konferencję

Zakład Literatury i Kultury Drugiej Połowy XIX Wieku
(Instytut Literatury Polskiej, Wydział Polonistyki UW)
wraz z Kołem Naukowym Literatury Kobiet
zaprasza do udziału w konferencji pt.

Przygoda w nieznanym kraju.
Rozczytywanie niekanonicznych pisarek XIX wieku.
Część pierwsza: powieściopisarki

(Warszawa, 07-08.02.2019)

W latach 80. ubiegłego wieku ukazała się prekursorska monografia Dale Spender – Mothers of the Novel: 100 Good Women Writers before Jane Austen, dzięki której na nowo odkryto przeszło 150 lat tradycji kobiecego pisarstwa poprzedzającego sukces autorki Rozważnej i romantycznej. Dale wykazała, że na pięćdziesięciu aktywnych wówczas mężczyzn–pisarzy przypadało aż sto piszących kobiet, z których zaledwie garść trafiła do podręczników. Pominięte „matki powieści” to pisarki uznawane za drugorzędne, autorki literatury popularnej, dziecięcej czy dydaktycznej, ignorowane przez dyskurs akademicki, choć wśród swoich współczesnych – w czasach coraz bardziej demokratyzującej się kultury czytelniczej – cieszące się nieraz większą poczytnością niż „kanoniczni” autorzy. Ten nurt badań był rozwijany w anglosaskim literaturoznawstwie w szczególności przez takie badaczki jak Elaine Showalter, która dowodziła, że literacką tradycję kobiet wyznaczają przede wszystkim nie autorki wybitne, lecz właśnie te zapomniane przez historię literatury, gdyż to ich pisarstwo stanowi ogniwo łączące kolejne generacje mistrzyń.

W Polsce liczne kroki w kierunku opisania zapoznanej lub odrzuconej tradycji pisarstwa kobiet zostały już poczynione, by przywołać chociażby leksykony Pisarki polskie od średniowiecza do współczesności i Wielkopolski alfabet pisarek, case studies w rodzaju monografii Aleksandry Krukowskiej Kanon – kobieta – powieść. Wokół twórczości Józefy Kisielnickiej czy niedawno wydaną obszerną pracę Polskie pisarstwo kobiet w wieku XX: procesy i gatunki, sytuacje i tematy pod redakcją Ewy Kraskowskiej, która we wprowadzeniu do tomu nie zawahała się napisać wprost, że to twórczość pisarek niższego rzędu stanowi „najgłębszą warstwę kultury literackiej, jakby jej skałę macierzystą, na której i z której w warstwach wyższych krystalizują się twory literacko bardziej rozpoznawalne”.

W tym właśnie duchu inicjujemy projekt rozczytywania zapomnianych pisarek XIX wieku. Mamy ku temu solidne podstawy: już w 1821 roku powstała rozprawa Jana Sowińskiego O uczonych Polkach – krótka historya literatury Polek, w której autor wymieniał blisko 40 piszących kobiet. Ponad pół wieku później ukazała się książka Piotra Chmielowskiego Autorki polskie XIX wieku: studium literacko-obyczajowe. W Bibliografii polskiej XIX stulecia Karola Estreichera możemy znaleźć już ponad 550 nazwisk, pseudonimów i kryptonimów kobiecych! Wiele utworów kobiecego pióra skatalogowano w niedawno udostępnionej bazie Bibliografia polskiej powieści minorum gentium 1840-1900 (http://bpp.up.krakow.pl). W ramach tegorocznej odsłony projektu Przygoda w nieznanym kraju. Rozczytywanie niekanonicznych pisarek XIX wieku zamierzamy przeprowadzić wstępny rekonesans w tych i innych źródłach. Naszym celem jest wydobycie niekanonicznych autorek z historycznoliterackiego czyśćca poprzez feministyczną lekturę zapomnianych utworów oraz ich umiejscowienie na mapie polskiej i światowej literatury kobiecej. Nieprzypadkowo posługujemy się metaforą „przygody w nieznanym kraju”, zaczerpniętą z jednej z najważniejszych kobiecych powieści dwudziestolecia międzywojennego. Przekonane, że właśnie gatunek powieści był formą w szczególny sposób uprzywilejowującą (i uprzywilejowaną przez) kobiety, za ramy chronologiczne projektu proponujemy przyjąć długą dziewiętnastowieczność, rozumianą jako „wiek powieści” – od jej narodzin aż do kresu, który na polskim gruncie symbolicznie ustanawia modernistyczne dzieło Anieli Gruszeckiej.

* * *

Niniejsza konferencja będzie kontynuacją projektu zainaugurowanego w 2018 roku. W ramach poprzedniej edycji powstały szkice poświęcone między innymi Zofii Niedźwiedzkiej, Karolinie Wojnarowskiej, Eleonorze Ziemięckiej, Walerii Morzkowskiej czy Marii Krzymuskiej-Iwanowskiej.

Tym razem zapraszamy do udziału w konferencji, podczas której będziemy mieli okazję poddać wspólnej dyskusji nasze rozczytywania niekanonicznych autorek. Zachęcamy do zgłoszeń zarówno z odczytaniami historycznoliterackimi, jak i propozycjami metodologicznymi. Interesują nas również szkice rewidujące dotychczasowe rozpoznania polskiej krytyki feministycznej w świetle lektury wykluczonych bądź niedoczytanych autorek XIX wieku.

Zgłoszenia wraz z krótkimi abstraktami prosimy nadsyłać do 31 grudnia 2018 na adres przygodawnieznanymkraju@gmail.com.

Udział w konferencji jest bezpłatny. Nie możemy zapewnić wyżywienia i zakwaterowania, ale w razie potrzeby pomożemy w znalezieniu i rezerwacji noclegu.

dr hab. Lena Magnone
Zakład Literatury i Kultury Drugiej Połowy XIX Wieku

mgr Anna Dżabagina
Koło Naukowe Literatury UW

 

Wydział Polonistyki
Uniwersytet Warszawski

Przygoda w nieznanym kraju #3: HAJOTA

Ostoja 2

W czerwcu wracamy do naszego cyklu i rozczytujemy Hajotę!

Hajota (Helena Janina z Bogulskich Szolc-Rogozińska s.v. Pajzderska, 1862-1927) – pisarka, publicystka, podróżniczka. Debiutowała w wieku 13 lat szkicem powieściowym. W 1888 roku wyszła za mąż za słynnego podróżnika – Stefana Szolc Rogozińskiego – i wraz z mężem spędziła trzy lata na wyspie Fernando Po. Odbywała morskie podróże wzdłuż zachodniego wybrzeża Afryki.

Swoje podróżnicze doświadczenia zawarła w tomie nowel Z dalekich lądów (1893). Zawarte w nim celne szkice z obserwacji życia brytyjskich kolonialistów, opisy przyrody afrykańskiej i stylu życia tubylców, egzotyzm, niepokój moralny i krytycyzm wobec cywilizacji przyrównywane były do tych, które nieco później wydobył w pełni autor Jądra ciemności!

Na spotkaniu 7 czerwca porozmawiamy o opowiadaniu Miss Lilian Aimley (s. 5-30) i reportażu Nad przepaściami (s. 241-308) z tomu Z dalekich lądów (zachęcamy również do lektury całego tomu).

Teksty dostępne pod linkiem:
Z dalekich lądów (polona.pl)

Spotkanie odbędzie się 7 czerwca o 18:30 w sali nr 45 na Wydziale Polonistyki UW (III piętro). 

Zapraszamy do udziału i dyskusji!

Czym jest „Przygoda w nieznanym kraju”? To cykl spotkań poświęconych rozczytywaniu niekanonicznych pisarek XIX wieku! Więcej na temat projektu można przeczytać na naszym blogu oraz na stronie wydarzenia. Zapraszamy do udziału!

Przygoda w nieznanym kraju #2: OSTOJA

Plakat_Ostoja.jpg

Kolejną rozczytywaną pisarką z cyklu będzie Ostoja, czyli Józefa Sawicka!

Józefa Sawicka (1859-1920) – pisarka, publicystka, tłumaczka, przyjaciółka Elizy Orzeszkowej. Publikowała na łamach „Prawdy”, „Głosu”, „Świtu” oraz „Kuriera Warszawskiego”. O świetnych początkach nowelistycznych Sawickiej pisał Piotr Chmielowski i dodawał, że była „ze wszystkich naszych autorek […] najbardziej przedmiotową (obiektywną)”. Nowele Ostoi doczekały się również czeskich przekładów, a sama Sawicka jako pierwsza przetłumaczyła na język polski Czerwone i czarne Stendhala.

3 kwietnia porozmawiamy o wybranych utworach Sawickiej ze zbioru Szkice i obrazki (1886: utwory Emancypowana, s. 57-68; Po koncercie, s. 133-143; Bez powrotu, s. 271-304) oraz noweli Dr. Faust ze zbioru Nad morzem (z notatek turysty) (1903, s. 47-109).

Teksty dostępne pod linkami:
http://dlibra.ujk.edu.pl/dlibra/doccontent?id=484 – Nad morzem
https://polona.pl/item/292689/2/ – Szkice i obrazki

Spotkanie odbędzie się 3 kwietnia o 18:30 w sali nr 45 na Wydziale Polonistyki UW (III piętro). 

Zapraszamy do udziału i dyskusji!

Czym jest „Przygoda w nieznanym kraju”? To cykl spotkań poświęconych rozczytywaniu niekanonicznych pisarek XIX wieku! Więcej na temat projektu można przeczytać na naszym blogu oraz na stronie wydarzenia. Zapraszamy do udziału!

Przygoda w nieznanym kraju #1: WILKOŃSKA

przygoda-w-nieznanym-kraju00004

Bohaterką pierwszego spotkania naszego cyklu będzie Paulina Wilkońska!

Paulina Wilkońska (1815-1875) to pisarka, redaktorka, tłumaczka – jedna z pierwszych Polek zarabiających na życie pracą literacką. Publikująca nieustannie od wczesnych lat 40., rozpoznawalna i popularna wśród XIX-wiecznych czytelniczek i czytelników, autorka kilkunastu powieści (w tym romansów historycznych i powieści wspólczesnych) oraz licznych tekstów publicystycznych.

Na spotkaniu porozmawiamy o dwóch utworach Wilkońskiej – o jednej z pierwszych powieści autorki, Hannie z Grzymałowa: powieści z czasów Kazimierza Wielkiego z 1842 roku, oraz Truciźnie z 1875!

Powieści są dostępne online:
Hanna z Grzymałowahttps://polona.pl/item/2300078/5/ (s. 1-61)
Truciznahttps://polona.pl/item/3014448/2/

Zachęcamy również do zapoznania się z biogramem pisarki, który dostępny jest na portalu Wielkopolskiego słownika pisarek.

Spotkanie odbędzie się 13 marca o 18:30 w sali nr 45 na Wydziale Polonistyki UW (III piętro). Zachęcamy do lektury i zapraszamy serdecznie!

Czym jest „Przygoda w nieznanym kraju”? To cykl spotkań poświęconych rozczytywaniu niekanonicznych pisarek XIX wieku! Więcej na temat projektu można przeczytać na naszym blogu oraz na stronie wydarzenia. Zapraszamy do udziału!

Nowy cykl spotkań!

as-long-as-poverty-injustice-and-grossinequality-persist-inour-world-none-ofus-can-truly-rest-kopia-2

W latach 80. ubiegłego wieku ukazała się prekursorska monografia Dale Spender – Mothers of the Novel: 100 Good Women Writers before Jane Austen, dzięki której na nowo odkryto przeszło 150 lat tradycji kobiecego pisarstwa, które poprzedziło dzieła autorki Rozważnej i romantycznej. Co więcej, Dale dowodzi, że na 50 aktywnych wówczas pisarzy przypadało aż 100 pisarek, z których zaledwie garść (w przeciwieństwie do piszących mężczyzn) trafiła do podręczników historii literatury. Pominięte „matki powieści”, to pisarki „drugorzędne”, autorki literatatury popularnej, dziecięcej czy dydaktycznej, ignorowane przez dyskurs akademicki, choć wśród swoich współczesnych – w czasach coraz bardziej demokratyzującej się kultury czytelniczej – cieszące się nieraz większą poczytnością, niż „kanoniczni” autorzy. Ewa Kraskowska w pracy Z dziejów badań nad polskim pisarstwem kobiet nie zawaha się napisać wprost, że to twórczość właśnie takich pisarek stanowi „najgłębszą warstwę kultury literackiej, jakby jej skałę macierzystą, na której i z której w warstwach wyższych krystalizują się twory literacko bardziej rozpoznawalne”.

W tym właśnie duchu chcemy rozpocząć naszą przygodę – będzie nią cykl spotkań, podczas których sięgniemy do tych najgłębszych pokładów zapoznanej lub odrzuconej tradycji pisarstwa kobiet. Mamy ku temu solidne podstawy: w Polsce już w 1821 roku powstała rozprawa Jana Sowińskiego O uczonych Polkach – krótka historya literatury Polek, w której autor wymienia blisko 40 pisarek. Ponad pół wieku później ukazała się rozprawa Piotra Chmielowskiego Autorki polskie XIX wieku: studium literacko-obyczajowe. Z kolei w Bibliografii polskiej XIX stulecia Karola Estreichera wymienia się ponad 550 nazwisk, pseudonimów i kryptonimów kobiecych! Niemal 600 pisarek, spośród których zaledwie parę – takich jak Narcyza Żmichowska, Eliza Orzeszkowa, Maria Konopnicka czy Gabriela Zapolska – przedostało się do podręczników historii literatury. Co prawda nieco szersze grono znalazło sobie miejsce na marginesach historycznoliterackich narracji, jednakże jako autorki literatury drugorzędnej zostały wyrzucone poza kanon. Z kolei te z nich, które stały się bohaterkami feministycznych prac literaturoznawczych (takich jak Kanon – kobieta – powieść. Wokół twórczości Józefy Kisielnickiej Aleksandry Krukowskiej) lub haseł w leksykonach poświęconych literaturze kobiet (przykładowo Pisarek polskich od średniowiecza do współczesności czy Wielkopolskiego alfabetu pisarek), wciąż częściej niż przedmiotem lektury, pozostają przedmiotem badań.

Chcemy odwrócić tę relację i zacząć cykl rozczytywania zapomnianych, niekanonicznych pisarek XIX wieku. Nie wyruszamy na poszukiwania zapomnianych arcydzieł – naszym celem będzie lektura bez uprzedzeń i z zacięciem badawczym. Sprawdzenie, co kryje się pod etykietą XIX-wiecznych romansów dla kucharek, czytadeł dla pensjonariuszek, felietonów z podróży, czy kobiecych prób dramatycznych. Nie planujemy budować alternatywnego kanonu, ani przepisywać na nowo historii literatury – chcemy jedynie przeżyć przygodę w „nieznanym kraju” kobiecej literatury i zaprosić was do wspólnych poszukiwań!

Szczegóły na temat kolejnych spotkań, aktualności i materiały będą na bieżąco publikowane na stronie wydarzenia: Przygoda w nieznanym kraju: rozczytywanie niekanonicznych pisarek XIX wieku

Podsumowanie działań Koła w latach 2014-2016

tło

Koło Naukowe Literatury Kobiet UW zostało założone w maju 2014 roku pod opieką dr Leny Magnone. Naszą działalność zainaugurowało wystąpienie na XVIII Warszawskim Festiwalu Nauki z parateatralną prezentacją Pozytywistki i inne, czyli jak to było z literaturą kobiet? , której celem była próba usystematyzowania historii kobiecego pisarstwa od XIX wieku, scharakteryzowania go oraz odpowiedzenia na pytanie, czym jest literatura kobiet.

W latach 2014-2016 Koło zorganizowało szereg spotkań wokół twórczości poszczególnych pisarek, takich jak m.in. Narcyza Żmichowska, Aniela Gruszecka, Virginia Woolf, Alison Bechdel, Dubravka Ugrešić, Margaret Atwood, Eleonora Kalkowska, Gabriela Zapolska, Maria Konopnicka, Maria Komornicka, Swietłana Aleksijewicz czy Magdalena Grzebałkowska. Odbyły się również spotkania poświęcone szerszym zagadnieniom, takim jak twórczość czeskich pisarek okresu modernizmu czy dyskusja wokół nagród literackich i twórczości kobiet.

Poza cyklem spotkań samokształceniowych, Koło organizowało również spotkania otwarte, na które zapraszane były literaturoznawczynie oraz autorki. Koło gościło m. in. dr Nadiję Poliszczuk z Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki (Kobiecy modernizm? Wariant ukraiński), dr Lucynę Marzec z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (Feministyczne pisarstwo Jadwigi Żylińskiej) czy Olgę Wróbel (Ciemna strona księżyca – spotkanie autorskie z Olgą Wróbel). Na Wydziale Polonistyki UW organizowane były również otwarte panele dyskusyjne, takie jak Od bell hooks do Beyonce – czarny feminizm w ujęciu teoretycznym i popkulturowym, poprowadzony przez Martę Taperek.

W latach 2014-2016 aktywnymi członkiniami i członkami Koła były: Anna Dżabagina, Joanna Hyża, Katarzyna Wolanin, Marta Witosławska, Dominika Włodarczyk, Weronika Szulik, Marta Taperek, Katarzyna Grabińska, Anna Gałaszewicz, Aleksandra Cedro, Marcin Gołąb, Izabela Ostrowska, Agnieszka Więckiewicz, Małgorzata Tarnowska, Barbara Szablisty, Karolina Orzeł, Magdalena Rudnik, Ida Jahnke.

Ilustracja: Lisa Brown, Three Panel Book Review.